Theo dự báo của thành phố Cần Thơ, đến năm 2030 nhu cầu làm mát có thể tăng khoảng 34% so với năm 2020, kéo theo mức tiêu thụ điện và lượng phát thải khí nhà kính gia tăng đáng kể.
Thực tế cho thấy hiện tượng đảo nhiệt đô thị tại Cần Thơ đã hình thành rõ nét, đặc biệt ở các khu vực trung tâm nơi mật độ xây dựng cao và thiếu hụt không gian xanh như Ninh Kiều, Bình Thủy, Cái Răng và Ô Môn. Chênh lệch nhiệt độ giữa khu vực đô thị và vùng ven có thể lên tới vài độ C, nhất là vào ban đêm khi nhiệt tích tụ trong các bề mặt bê tông, nhựa đường khó thoát ra môi trường.
Nắng nóng kéo dài không chỉ làm gia tăng nhu cầu sử dụng điều hòa không khí mà còn tác động trực tiếp đến sức khỏe cộng đồng và hoạt động kinh tế - xã hội. Các đánh giá cho thấy trong những kịch bản dài hạn, số ngày không an toàn cho lao động ngoài trời tăng mạnh, năng suất lao động trong các tháng cao điểm nắng nóng suy giảm rõ rệt, đồng thời nguy cơ gia tăng các ca bệnh liên quan đến nhiệt tạo thêm áp lực cho hệ thống y tế.
Nắng nóng kéo dài diễn ra trên địa bàn thành phố Cần Thơ (Ảnh minh hoạ)Trước bối cảnh đó, Cần Thơ đang chuyển hướng từ mô hình làm mát phụ thuộc vào điều hòa sang các giải pháp làm mát đô thị bền vững. Theo các kịch bản đánh giá, nếu thay thế cách phát triển thông thường bằng các giải pháp làm mát xanh, thành phố có thể cắt giảm đáng kể lượng điện tiêu thụ cho làm mát hằng năm, giảm tải điện vào giờ cao điểm và cắt giảm gần một nửa lượng phát thải khí nhà kính từ hoạt động làm mát.
Trọng tâm của chiến lược là giảm nhu cầu làm mát ngay từ không gian đô thị. Các giải pháp được đề xuất bao gồm gia tăng độ che phủ cây xanh, bảo đảm bóng mát tại các không gian công cộng ở khu vực nắng nóng, đồng thời từng bước nâng diện tích không gian xanh trên đầu người theo các khuyến nghị quốc tế. Việc bảo tồn và phát huy vai trò của hệ thống sông, kênh rạch tự nhiên được xem là yếu tố quan trọng giúp điều hòa vi khí hậu đô thị.
Song song với đó, các giải pháp làm mát tại công trình xây dựng cũng được đặt lên hàng đầu. Các biện pháp che nắng hiệu quả, sử dụng vật liệu có khả năng phản xạ nhiệt cao, cải thiện thông gió tự nhiên và phát triển mái mát, mái xanh, tường xanh giúp giảm đáng kể tải làm mát của tòa nhà, qua đó hạn chế sự phụ thuộc vào điều hòa cơ học.
Cần Thơ nỗ lực đẩy mạnh các giải pháp làm mát đô thị (Ảnh: baochinhphu.vn)Ở tầm quy hoạch, thành phố được khuyến nghị điều chỉnh cấu trúc đô thị theo hướng tăng cường thông gió tự nhiên, giảm bê tông hóa không gian mở và hình thành các hành lang xanh. Việc ưu tiên phát triển các khu dân cư dọc theo sông, kênh rạch, tạo khoảng trống giữa các công trình để đón gió mát từ mặt nước được coi là giải pháp quan trọng nhằm hạ nhiệt đô thị trong dài hạn.
Để các giải pháp làm mát đô thị được triển khai hiệu quả, việc huy động nguồn lực ngoài ngân sách đóng vai trò then chốt. Các cơ chế tài chính xanh, mô hình hợp tác công - tư và các công cụ tài chính gắn với mục tiêu tiết kiệm năng lượng, giảm phát thải được kỳ vọng sẽ tạo điều kiện để hiện thực hóa các kế hoạch đã đề ra.
Theo đánh giá, làm mát đô thị không chỉ là giải pháp thích ứng với nắng nóng mà còn là một cấu phần quan trọng trong lộ trình giảm phát thải, hướng tới mục tiêu phát thải ròng bằng “0”. Với vai trò là đô thị trung tâm của Đồng bằng sông Cửu Long, Cần Thơ được kỳ vọng sẽ trở thành mô hình tham khảo cho các địa phương khác trong bối cảnh nhiệt độ đô thị ngày càng gia tăng.
Tuệ Lâm