Việt Nam là quốc gia chịu tác động nặng nề của thiên tai, với hơn 20 loại hình diễn ra dồn dập, khốc liệt mỗi năm. Chỉ riêng năm 2025, các cơn bão mạnh, mưa cực đoan, lũ chồng lũ đã gây ngập lụt nghiêm trọng tại nhiều địa phương miền Trung và miền Bắc. Trong bối cảnh đó, công tác phòng chống thiên tai của nước ta đã có bước chuyển mạnh mẽ nhờ sự chỉ đạo quyết liệt của Chính phủ, sự vào cuộc đồng bộ của cả hệ thống chính trị và tinh thần chủ động của chính quyền cơ sở.
Quyết định số 553/QĐ-TTg ngày 6/4/2021 của Thủ tướng Chính phủ phê duyệt Đề án “Nâng cao nhận thức cộng đồng và quản lý rủi ro thiên tai dựa vào cộng đồng đến năm 2030” là một chủ trương lớn, cụ thể hóa định hướng của Nhà nước về chuyển từ bị động ứng phó sang chủ động phòng ngừa, từ ứng cứu khẩn cấp sang quản lý rủi ro bền vững.
Sau gần 5 năm triển khai, Bộ Nông nghiệp và môi trường (trước đây là Bộ NN-PTNT) đã phối hợp chặt chẽ với các bộ, ngành, địa phương, nhận được sự đồng hành của các tổ chức quốc tế và sự hưởng ứng tích cực từ người dân. Đề án đã lan tỏa mạnh mẽ tinh thần chủ động phòng chống thiên tai ngay từ cơ sở, nâng cao rõ rệt năng lực của cán bộ và cộng đồng trong quản lý rủi ro.
Theo báo cáo, 63/63 tỉnh, thành phố trong cả nước (nay là 34 đơn vị hành chính cấp tỉnh sau sáp nhập) đã ban hành và thực hiện kế hoạch Đề án giai đoạn 2021-2025, lồng ghép nội dung nâng cao nhận thức cộng đồng vào kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội.
Trong giai đoạn này, Bộ Nông nghiệp và Môi trường cùng các địa phương và tổ chức quốc tế đã tổ chức hơn 743.000 đợt tập huấn, truyền thông với trên 8,4 triệu lượt người tham gia, cùng 1.176 cuộc diễn tập thu hút hơn 180.000 người. Hàng triệu người dân, học sinh và cán bộ cơ sở đã được trang bị kiến thức, kỹ năng ứng phó, góp phần giảm thiểu thiệt hại do thiên tai gây ra.
Công tác thông tin, truyền thông được triển khai mạnh mẽ và sáng tạo qua các cơ quan báo chí, website, Facebook, Zalo, YouTube “Thông tin Phòng chống thiên tai”, tạo hiệu ứng lan tỏa tích cực. Cục Quản lý đê điều và Phòng chống thiên tai cũng phối hợp với Trung tâm Khuyến nông Quốc gia triển khai mô hình sinh kế cộng đồng tại nhiều tỉnh, giúp người dân thích ứng với biến đổi khí hậu và chủ động phòng tránh thiên tai. Các mô hình thí điểm như đập Sabo ở Sơn La, cảnh báo sớm trượt lở tại Yên Bái, cùng hệ thống giám sát VNDMS và PDMS được ứng dụng rộng rãi, giúp nâng cao hiệu quả quản lý rủi ro.
Công tác hợp tác quốc tế và ứng dụng khoa học công nghệ trong lĩnh vực giảm nhẹ rủi ro thiên tai dựa vào cộng đồng được đẩy mạnh, góp phần nâng cao năng lực, huy động nguồn lực và hiện đại hóa công tác phòng, chống thiên tai ở Việt Nam.
Nhờ những nỗ lực đồng bộ, nhận thức của cộng đồng đã thay đổi rõ rệt - từ bị động sang chủ động phòng ngừa, từ “ứng phó khi xảy ra” sang “giảm thiểu trước khi đến”, tạo nền tảng vững chắc để Việt Nam hướng tới một xã hội an toàn, thích ứng và phát triển bền vững trước thiên tai.
Trên cơ sở kết quả giai đoạn 2021-2025, Bộ Nông nghiệp và Môi trường đề nghị các địa phương tiếp tục bám sát mục tiêu Đề án giai đoạn 2026-2030, tập trung hoàn thiện tài liệu hướng dẫn, nâng cao năng lực cho cán bộ và lực lượng xung kích, đa dạng hóa hình thức đào tạo (trực tuyến, mô phỏng 3D, học liệu số...). Đồng thời, tăng cường tuyên truyền, huy động người dân tham gia trực tiếp vào công tác phòng ngừa, ứng phó và khắc phục hậu quả thiên tai, kết hợp xã hội hóa nguồn lực từ ngân sách, Quỹ Phòng chống thiên tai, doanh nghiệp và cộng đồng. Bên cạnh đó, các địa phương cần tăng cường tuyên truyền, giáo dục nâng cao nhận thức cộng đồng về giảm nhẹ rủi ro thiên tai; hướng dẫn và huy động người dân tham gia trực tiếp vào các hoạt động phòng ngừa, ứng phó và khắc phục hậu quả tại cấp xã. Công tác truyền thông cần triển khai linh hoạt, phù hợp từng vùng miền và nhóm dễ bị tổn thương.
Đồng thời, cần huy động, sắp xếp và xã hội hóa nguồn lực từ ngân sách nhà nước, quỹ phòng chống thiên tai, các tổ chức, doanh nghiệp và người dân để bảo đảm thực hiện hiệu quả các hoạt động nâng cao nhận thức và kỹ năng ứng phó thiên tai trong giai đoạn tới.
Báo Nông nghiệp và Môi trường