ESG - Hướng đi tất yếu của doanh nghiệp Việt trong kỷ nguyên khí hậu

Với doanh nghiệp Việt Nam, đặc biệt trong các lĩnh vực sản xuất và xuất khẩu, việc thích ứng với xu thế ESG (Environment – Social – Governance) không chỉ là lựa chọn phát triển mà là điều kiện tồn tại.

Từ Liên minh châu Âu đến Bắc Mỹ, hàng loạt quy định mới về phát thải carbon, truy xuất nguồn gốc và sản xuất bền vững đang được áp dụng. Những sản phẩm có dấu vết carbon cao, sử dụng nguyên liệu hóa thạch hoặc gây ô nhiễm môi trường đang dần bị loại khỏi chuỗi cung ứng toàn cầu. 

Trong bối cảnh đó, chữ E trong ESG được ví như “tấm hộ chiếu xanh” cho doanh nghiệp. Không đạt chuẩn phát thải, một container dệt may hay nông sản của Việt Nam hoàn toàn có thể bị trả lại ngay tại cảng nhập khẩu. Đáp ứng tiêu chuẩn môi trường vì thế vừa thể hiện trách nhiệm, vừa quyết định khả năng cạnh tranh và hội nhập quốc tế của doanh nghiệp Việt.

Theo khảo sát của Viện Nghiên cứu Đông Nam Á, hơn 70% người dân Việt Nam coi biến đổi khí hậu là mối đe dọa lớn hơn cả suy thoái kinh tế. Với cộng đồng doanh nghiệp, tác động này không còn là khái niệm trừu tượng mà là rủi ro hiện hữu khiến chuỗi cung ứng bị gián đoạn, vùng nguyên liệu bị xâm nhập mặn, chi phí năng lượng tăng cao và rủi ro thị trường ngày càng lớn. 

Theo ông Đinh Hồng Kỳ, Chủ tịch Hội Doanh nghiệp xanh TP. Hồ Chí Minh nhận định: “Nếu không tái cấu trúc theo hướng giảm phát thải và tiết kiệm tài nguyên, doanh nghiệp Việt sẽ tự đánh mất cơ hội trong chính thị trường của mình. Biến đổi khí hậu không chỉ là thách thức môi trường, mà đang trở thành phép thử cho sức bền và khả năng chuyển mình của mỗi doanh nghiệp.”

Trong thách thức, nhiều doanh nghiệp tiên phong đã tìm thấy cơ hội để chuyển mình. Thay vì coi ESG là gánh nặng chi phí, không ít doanh nghiệp xem đó là động lực đổi mới mô hình kinh doanh. Các tập đoàn như Vinamilk, GreenFeed, Dệt may Việt Nam hay Vingroup đã triển khai chiến lược giảm phát thải khí nhà kính, đầu tư vào công nghệ sạch và quản trị năng lượng thông minh. Ở nhiều nhà máy, dữ liệu sản xuất được số hóa để kiểm soát phát thải metan; vật liệu sinh học và nhựa tái chế dần thay thế nguyên liệu hóa thạch. Những mô hình này giúp doanh nghiệp không chỉ giảm chi phí vận hành dài hạn, mà còn tạo lợi thế thương mại trong các thị trường đòi hỏi cao về tiêu chuẩn môi trường.

Dù xu hướng ESG ngày càng được nhắc đến nhiều, thực tế triển khai tại Việt Nam vẫn còn khoảng cách lớn. Khảo sát của Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) cho thấy gần 60% doanh nghiệp đã biết về ESG, nhưng chỉ khoảng 17% có kế hoạch cụ thể. Nguyên nhân chủ yếu là thiếu vốn, thiếu hướng dẫn pháp lý và e ngại chi phí đầu tư ban đầu. Tuy nhiên, nếu chậm hành động, doanh nghiệp sẽ phải đối mặt với rủi ro lớn hơn: không đáp ứng tiêu chuẩn carbon, khó tiếp cận tín dụng quốc tế, và bị loại khỏi các chuỗi cung ứng toàn cầu đang “xanh hóa” mạnh mẽ. Khoảng cách này nếu không sớm được thu hẹp sẽ trở thành rào cản lớn cho tiến trình chuyển đổi xanh của nền kinh tế.

Cam kết của Việt Nam tại COP26 về mục tiêu phát thải ròng bằng “0” vào năm 2050 đã tạo nền tảng quan trọng cho các hành động khí hậu quốc gia. Chính phủ đang triển khai đồng bộ các chương trình tăng trưởng xanh, chuyển đổi năng lượng, kinh tế tuần hoàn, đồng thời hoàn thiện khung pháp lý về đo lường, báo cáo và kiểm kê khí nhà kính. Nhiều công cụ hỗ trợ đã được mở rộng như tín dụng xanh, trái phiếu xanh, quỹ đầu tư tác động và bảo hiểm rủi ro thiên tai. Các ngân hàng thương mại bắt đầu đưa tiêu chí môi trường vào quy trình thẩm định tín dụng, tạo điều kiện để doanh nghiệp tiếp cận nguồn vốn xanh. Một số doanh nghiệp tiên phong đã đưa chỉ tiêu giảm phát thải vào KPI của lãnh đạo, thể hiện bước tiến quan trọng trong việc lồng ghép ESG vào chiến lược quản trị.

Thực hiện ESG không chỉ là phản ứng với áp lực quốc tế, mà là chiến lược dài hạn để bảo vệ năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp Việt trong tương lai. Khi yếu tố môi trường trở thành nền tảng cho mọi quyết định đầu tư, ESG sẽ là cầu nối giữa tăng trưởng kinh tế và trách nhiệm khí hậu. 

​​​​​​​

Hà Linh