Thế giới đang phải đối mặt với hàng loạt thách thức môi trường cấp bách đòi hỏi sự quan tâm và hành động ngay lập tức. Từ các thảm họa do biến đổi khí hậu gây ra, suy giảm đa dạng sinh học, ô nhiễm nhựa cho đến sự gia tăng của trí tuệ nhân tạo, hiện tượng nóng lên toàn cầu do nhiên liệu hóa thạch được dự báo là một trong các vấn đề môi trường lớn nhất của năm 2026.
Một năm với các đợt nắng nóng phá kỷ lục và những hiện tượng thời tiết cực đoan thảm khốc vừa khép lại, trong đó năm 2025 được ghi nhận nằm trong ba năm nóng nhất từng được quan trắc. Điều này đánh dấu việc kết thúc hơn một thập kỷ nhiệt độ toàn cầu ở mức cao chưa từng có, chủ yếu do các hoạt động của con người làm gia tăng phát thải khí nhà kính.
Trong suốt 11 năm qua (giai đoạn 2015 - 2025), mỗi năm đều nằm trong nhóm mười năm nóng nhất trong lịch sử quan trắc khí hậu toàn cầu, phản ánh xu thế nóng lên rõ rệt của hệ thống khí hậu Trái đất. Hiện nay, năm 2024 đứng đầu bảng xếp hạng về nhiệt độ trung bình toàn cầu cao nhất, tiếp theo là năm 2023.
Một trong những thách thức môi trường lớn nhất mà nhân loại đang phải đối mặt hiện nay là sự gia tăng nhanh chóng của phát thải khí nhà kính. Các khí này có khả năng giữ nhiệt trong khí quyển, làm gia tăng hiệu ứng nhà kính, khiến nhiệt độ bề mặt Trái đất tăng lên và kéo theo các đợt nắng nóng kéo dài, gay gắt hơn trên phạm vi toàn cầu.
Hiện nay, nồng độ của ba loại khí nhà kính chính gây nóng lên toàn cầu gồm cacbon điôxít (CO₂), khí mê-tan (CH₄) và nitơ oxit (N₂O) trong khí quyển đã đạt mức cao nhất từng được ghi nhận trong lịch sử. Do các khí này tồn tại trong khí quyển trong thời gian rất dài, thế giới sẽ tiếp tục phải đối mặt với xu thế nhiệt độ gia tăng trong nhiều năm tới, ngay cả khi lượng phát thải bắt đầu giảm.
Theo bà Ko Barrett, Phó Tổng Thư ký Tổ chức Khí tượng Thế giới (WMO), lượng nhiệt bị giữ lại bởi CO₂ và các khí nhà kính khác đang thúc đẩy mạnh mẽ quá trình biến đổi khí hậu, làm cho các hiện tượng thời tiết cực đoan ngày càng nghiêm trọng hơn. Do đó, việc cắt giảm phát thải không chỉ có ý nghĩa trong ứng phó với biến đổi khí hậu mà còn góp phần bảo đảm an ninh kinh tế, ổn định xã hội và nâng cao chất lượng cuộc sống của người dân.
Sự gia tăng phát thải khí nhà kính đã khiến nhiệt độ trung bình toàn cầu tăng nhanh trong những thập kỷ gần đây, kéo theo hàng loạt hiện tượng thiên tai nghiêm trọng tại nhiều khu vực trên thế giới. Nhiều quốc gia như Australia và Hoa Kỳ đã phải đối mặt với những mùa cháy rừng nghiêm trọng nhất trong lịch sử; nhiều khu vực tại châu Phi, Trung Đông và châu Á chứng kiến sự bùng phát của dịch châu chấu trên diện rộng gây thiệt hại lớn đối với sản xuất nông nghiệp; trong khi đó, Nam Cực lần đầu tiên ghi nhận nhiệt độ vượt ngưỡng 20°C.
Các nhà khoa học cũng cảnh báo rằng Trái đất đang tiến gần tới những “điểm tới hạn khí hậu” nguy hiểm, có thể gây ra các tác động không thể đảo ngược, như băng vĩnh cửu tại Bắc Cực tan nhanh, băng tại Greenland suy giảm với tốc độ chưa từng có, tốc độ tuyệt chủng sinh học gia tăng và tình trạng suy giảm rừng nhiệt đới Amazon ngày càng nghiêm trọng.
Đồng thời, khủng hoảng khí hậu đang làm gia tăng cả về cường độ và tần suất của các hiện tượng thời tiết cực đoan như bão nhiệt đới, nắng nóng cực đoan, mưa lớn và ngập lụt, gây thiệt hại ngày càng lớn đối với con người, cơ sở hạ tầng và hệ sinh thái.
Các chuyên gia nhận định, ngay cả khi toàn bộ phát thải khí nhà kính được dừng lại ngay lập tức, nhiệt độ toàn cầu vẫn sẽ tiếp tục tăng trong một khoảng thời gian nhất định do quán tính của hệ thống khí hậu. Vì vậy, việc khẩn trương giảm mạnh phát thải khí nhà kính, thúc đẩy chuyển dịch sang năng lượng tái tạo và từng bước loại bỏ nhiên liệu hóa thạch là giải pháp cấp thiết nhằm hạn chế mức độ nghiêm trọng của biến đổi khí hậu và hướng tới phát triển bền vững.
Cục Biến đổi khí hậu tổng hợp (Earth.org)