Trung tâm Thông tin, Thống kê và Ứng dụng tiến bộ Khoa học và Công nghệ TP.HCM (Sở Khoa học và Công nghệ TP.HCM) phối hợp với Trường Đại học Tài nguyên và Môi trường TP.HCM đã nghiên cứu và hoàn thiện “quy trình sản xuất tấm trấu làm vật liệu cách âm, cách nhiệt”.
Công trình nghiên cứu nhằm tận dụng phụ phẩm nông nghiệp để tạo ra vật liệu thân thiện môi trường, góp phần giảm phát thải và thay thế dần các sản phẩm cách âm truyền thống sử dụng nhiều tài nguyên khoáng sản.
Việt Nam hiện là một trong ba quốc gia xuất khẩu gạo lớn nhất thế giới, đồng thời phát sinh hàng triệu tấn vỏ trấu mỗi năm. Lượng phụ phẩm này từ lâu chủ yếu được đốt bỏ hoặc thải ra môi trường, gây ô nhiễm không khí, ảnh hưởng đến chất lượng đất và nguồn nước. Cùng với việc thất thoát một nguồn nguyên liệu quý, hoạt động xử lý không phù hợp còn làm gia tăng phát thải khí nhà kính. Trong bối cảnh cả nước đẩy mạnh thực hiện các cam kết khí hậu và chuyển đổi sang mô hình kinh tế tuần hoàn, việc tái chế và tái sử dụng vỏ trấu đang trở thành nhu cầu cấp thiết.
Mỗi năm Việt Nam tạo ra 7-9 triệu tấn vỏ trấu, gây áp lực lớn lên môi trường (Ảnh: SFARM)Xu hướng sử dụng vật liệu xanh trên thế giới tiếp tục tăng mạnh do yêu cầu tiết kiệm năng lượng và phát triển công trình bền vững. Trong khi đó, các vật liệu cách âm và cách nhiệt phổ biến như thạch cao, sợi khoáng hoặc vật liệu nhựa đòi hỏi nhiều tài nguyên khoáng sản và để lại tác động dài hạn đối với môi trường. Dự báo đến năm 2028, thị trường tấm thạch cao toàn cầu có thể vượt 20 tỷ mét vuông, gây áp lực không nhỏ lên hoạt động khai thác tài nguyên. Điều này tạo ra cơ hội quan trọng để các vật liệu có nguồn gốc sinh học, tái chế từ phụ phẩm nông nghiệp như tấm trấu được nghiên cứu và ứng dụng rộng rãi hơn.
Tấm trấu làm vật liệu cách âm, cách nhiệt được sản xuất từ vỏ trấu đã nghiền nhỏ và phối trộn với chất kết dính, sau đó ép dưới áp suất và nhiệt độ cao để tạo thành tấm có kích thước tiêu chuẩn, độ dày từ 12-18 mm và trọng lượng từ 4-9 kg/m². Nhờ cấu trúc tự nhiên của hạt trấu, vật liệu có khả năng hấp thụ âm thanh hiệu quả và giảm truyền nhiệt, phù hợp cho các công trình như văn phòng, nhà xưởng, phòng học hoặc không gian yêu cầu cách âm. Đặc tính chống cháy lan cũng được đánh giá cao, góp phần nâng cao mức độ an toàn trong xây dựng.
Hệ thống khuôn ép tấm trấu (Ảnh: Nhóm nghiên cứu)Quy trình sản xuất tấm trấu bao gồm các công đoạn làm sạch nguyên liệu, nghiền nhỏ, phối trộn phụ gia, ép khuôn và hoàn thiện sản phẩm. Nhiều dây chuyền đã áp dụng tự động hóa với các thiết bị như hệ thống pa-lăng chuyển khuôn, băng chuyền cấp liệu, buồng sấy và máy ép liên tục, giúp tiết kiệm nhân công, nâng cao năng suất và đảm bảo chất lượng đồng đều của sản phẩm.
Theo TS. Trần Thanh Tâm (Trường Đại học Tài nguyên và Môi trường TP.HCM), tấm trấu sở hữu nhiều ưu thế so với vật liệu truyền thống, bao gồm khả năng cách âm, cách nhiệt, tính thân thiện môi trường và mức giá cạnh tranh. Với khả năng phân hủy sinh học sau khi hết vòng đời, vật liệu này đáp ứng tốt định hướng giảm chất thải rắn và phát triển công trình xanh theo các mục tiêu quốc gia về biến đổi khí hậu.
Sản phẩm tấm trấu cách âm, cách nhiệt (Ảnh: Nhóm nghiên cứu)Các chuyên gia đánh giá tấm trấu có tiềm năng lớn để phát triển thành một ngành công nghiệp xanh trong tương lai. Nguồn nguyên liệu đầu vào dồi dào, chi phí sản xuất hợp lý và nhu cầu thị trường ngày càng tăng tạo điều kiện thuận lợi để sản phẩm mở rộng quy mô, đóng góp trực tiếp vào mục tiêu tăng trưởng xanh và giảm phát thải khí nhà kính của Việt Nam.
Để phát huy hiệu quả của vật liệu này, cần có cơ chế thúc đẩy đầu tư nghiên cứu, đổi mới công nghệ và nâng cao năng lực sản xuất trong nước; đồng thời đẩy mạnh truyền thông nhằm nâng cao nhận thức về lợi ích của vật liệu xanh. Khi các chính sách được triển khai đồng bộ, vật liệu từ vỏ trấu có thể sớm trở thành lựa chọn phổ biến, góp phần giảm áp lực khai thác tài nguyên, giảm phát thải và thúc đẩy ngành xây dựng phát triển theo hướng bền vững trong bối cảnh biến đổi khí hậu.
Tố Uyên